All posts filed under: Cultuur

Butoh, de dans van de duisternis

Ik geloof dat ik een jaar of 16 was, toen mijn kunstklasje op de middelbare school butoh te zien kreeg. We waren maar met z’n vijven, want het vak ‘kunst en muziek’ werd geschuwd door mensen die zich liever vastklampten aan de zekerheid van getallen (en hun waarde op de arbeidsmarkt). Je moet je voorstellen dat het vak onderwerpen behandelde in een soort chronologische volgorde; muziek van de middeleeuwen, de renaissance, verlichting, en tot slot hardcore en hip-hop, als een soort steek onder water. ‘Zo, we hebben het hele jaar besteed aan superverfijnde muziek van vroeger, en dit is van júllie.’ Wat ook redelijk modern is, is dus die butoh-dans waar ik net mee begon. Butoh, letterlijk de dans van de ‘duisternis’ of de ‘sombere ziel’, vond zijn oorsprong in Japan, maar is geen traditionele dans – verre van. De eerste voorstellingen vonden eind jaren ’50 plaats, en veroorzaakten enorme schandalen. De leraar waarschuwde ons verder niet, en was ‘benieuwd wat we ervan vonden’. Ik keek, en wist niet wat ik zag. Het waren menselijke vormen die zich bewogen als zombies, als baby’s, figuren die maniakaal grijnsden …

De geisha in de straten van Gion

Het was in mijn tweede week in Kyoto dat ik voor het eerst een geisha zag. Hoewel ik de verhalen van anderen al had gehoord, over waar en wanneer je ze het meest tegenkwam, had ik er helemaal niet meer aan gedacht. En dus liep ik op vrijdagavond, tijdens een spontane avondwandeling nietsvermoedend over straat tot ik een dronken man in een dure, zwarte auto zag stappen. Daarachter stonden drie geisha (en ja, het meervoud van geisha is geisha). Met hun witte, emotieloze gezichten keken ze de man na, terwijl ik juist naar hen staarde. Ja, het zijn ook gewoon maar mensen. Maar hun uitstraling maakt ze tot de minst menselijke wezens die ik ooit heb gezien – en dat bedoel ik niet negatief. Het is alsof ze verheven zijn boven al het aardse, en met die rode lippen en prachtige kimono’s zien ze er net zo breekbaar uit als porseleinen poppen. Het was een beetje een geromantiseerd momentje, uiteraard. Het feit dat mijn hoofd lichtelijk op hol sloeg en ik stokstijf stilstond zegt meer …

Tana Toraja: een karig leven voor een grootse begrafenis

Op hetzelfde moment dat we in Nederland besloten om mee te helpen bij Natsir’s project in Tana Toraja, ging er op internet een artikel viral over de begrafenisrituelen in deze streek: de lichamen worden maanden, soms wel jaren geconserveerd, totdat de familie genoeg geld heeft verzameld om een grote begrafenis te organiseren, waarbij soms wel honderden buffels worden geslacht. Tot die tijd wordt het familielid in kwestie niet als overleden beschouwd , maar bevindt het zich in een tussenfase; kleinkinderen spelen nog gewoon met hun ‘zieke’ opa of oma, en niemand beschouwt de aanwezigheid van het gemummificeerde lichaam als luguber, zoals men dat in het westen zou doen. De reacties op het internet waren voorspelbaar; mensen vonden het onbegrijpelijk, eng of zelfs walgelijk. Tegelijkertijd trekt deze praktijk wél veel toeristen, die met eigen ogen willen zien hoe de lichamen door dorpen geparadeerd worden. Op het Lonely Planet-forum vroeg een gebruiker achteloos wanneer het beste seizoen was om de begrafenissen bij te wonen. Wanneer we enkele weken later ’s avonds met de andere vrijwilligers bijeenzitten, vertelt …